Wat het expansievat doet, en hoe je merkt dat het kapot is

Wat het expansievat doet

Cv-water zet uit als het warm wordt. Dat extra volume moet ergens heen: het expansievat. Binnenin scheidt een rubberen membraan het water van een gaskussen. Vaillant legt het in zijn woordenlijst simpel uit: als het water opwarmt en uitzet, stroomt het overtollige water het vat in en wordt het gas aan de andere kant van het membraan samengedrukt. Koelt de installatie af, dan duwt het gas het water weer terug.

Bij de meeste combiketels is het een platte schijf achter de mantel; bij grotere installaties een aparte tank aan de leidingen naast de ketel. Intergas wil het in de retourleiding hebben, en Remeha legt uit waarom: de retour is koeler, en dat komt de levensduur van het vat ten goede.

Zo merk je dat het op is

Het vat geeft het stilletjes op, dus wat jij merkt is dat de druk raar doet.

• Laag bij koud, hoog bij warm. Flamco, fabrikant van expansievaten, zet deze storing in zijn storingslijst: de druk is te laag bij lage temperaturen en loopt snel op als de temperatuur stijgt, omdat het gaskussen weg is of de voordruk te laag is.
• Het overstortventiel druppelt. Zonder kussen loopt de druk op tot de grens van het overstortventiel, en dat laat water weg via zijn afvoerleiding. Vaillant noemt een vat dat zijn lucht kwijt is als een oorzaak van te hoge druk.
• Je blijft bijvullen. Elke keer dat het ventiel afblaast, gaat er water het riool in, dus zakt de koude druk en vul je opnieuw. Intergas noemt een paar keer per jaar bijvullen een reden om je installateur te bellen.

Eén signaal op zich kan een andere oorzaak hebben. Lage koude druk alleen is vaak een klein lek, en druk die zowel warm als koud te hoog is, betekent meestal dat er te veel is bijgevuld. Die twee lees je in mijn uitleg over druk en storingscodes van je cv-ketel. Alle drie samen wijzen op het vat. Nefit-Bosch noemt een kapot expansievat een van de belangrijkste oorzaken van drukproblemen.

Waarom het kapotgaat

Er gaan twee dingen mis. Het gas sijpelt in de loop van de jaren weg door het membraan en het ventiel, tot het kussen te klein is om nog iets te doen. Of het membraan scheurt en de gaskant loopt vol water. Warmte versnelt allebei.

Het steeds bijvullen maakt het dan erger. Vers water brengt verse zuurstof in de installatie, en zuurstof betekent roest en slib in de radiatoren en de warmtewisselaar.

Zo wordt het gecontroleerd en bijgepompt

Dit is wat ik doe, en waarom het geen klusje van vijf minuten is. De werkwijze van Flamco, in het kort:

1. Haal de waterdruk van het vat, via de afsluiter of door water weg te laten bij de vul- en aftapkraan. De installatie hoeft niet helemaal leeg.
2. Haal het dopje van het ventiel van het vat en meet de gasdruk met een bandenspanningsmeter.
3. Is die te laag, pomp het vat dan bij tot de juiste voordruk, het liefst met stikstof; Flamco waarschuwt dat perslucht roest in het vat kan veroorzaken.
4. Controleer het ventiel met een natte vinger op lekkage.
5. Vul bij tot 0,2 bar boven de voordruk, koud; na doorstoken en opnieuw ontluchten vult Flamco bij tot 0,5 bar erboven.

Komt er bij het meten water uit het ventiel, dan is het membraan kapot en wordt het vat vervangen, niet bijgepompt.

Bij een combiketel zit het vat achter de mantel, en die blijft dicht voor iedereen behalve een monteur. Ik controleer het bij elke onderhoudsbeurt, het natuurlijke moment om het te vangen.

Bijpompen of vervangen?

Een vat met een goed membraan hoeft alleen bijgepompt te worden, en dat hoort bij het bezoek. Het wordt vervangen als:

• er water uit het gasventiel komt
• het doorgeroest is of lekt bij de naad
• het een week zijn voordruk houdt en die dan weer kwijtraakt
• de installatie is gegroeid sinds het geplaatst is, bijvoorbeeld met vloerverwarming, en het vat misschien te klein is geworden

Voor het ingebouwde vat van een ketel is de vervanging het onderdeel van de fabrikant. Is er geen ruimte, dan doet een extern vat aan de retourleiding hetzelfde werk. In beide gevallen betaal je €114,95 incl. BTW per uur, zonder voorrijkosten, plus het vat. Een gemiddelde reparatie met een onderdeel komt op ongeveer €300-€400 incl. BTW, en ik bevestig de prijs voordat ik begin.

Blijf niet aftappen en bijvullen

Het is verleidelijk om wat water weg te laten als de druk hoog staat, bij te vullen als hij laag staat, en dat een hele winter vol te houden. Doe het niet: elke vulbeurt brengt vers water en lucht in de installatie, het overstortventiel krijgt het steeds zwaarder te verduren en het slib hoopt zich op. Vaillant is er duidelijk over: het vat en het overstortventiel zijn onderdelen die een gekwalificeerde monteur inspecteert en repareert, niet de bewoner.

Wat je wél kunt doen: lees de meter af als de installatie een paar uur uit heeft gestaan, en nog eens nadat hij een uur flink heeft gebrand, en schrijf allebei op.

Het overstortventiel, en wat er nog meer druppelt

Het overstortventiel is de partner van het vat. Intergas schrijft een ventiel van 3 bar voor in de aanvoerleiding, hooguit een halve meter van de ketel, zonder kraan ertussen; Flamco noemt 3 bar de Nederlandse norm voor gebouwen lager dan 15 meter. De afvoerleiding deelt meestal de afvoer met het condenswater, dus een druppel daar kan van alles zijn; mijn uitleg over een lekkende cv-ketel zet het op een rij. Lucht die steeds terugkomt in vloerverwarming is vaak hetzelfde verhaal: koude druk die wegzakt omdat het vat op is.

Laat het controleren

Stuur me een bericht via WhatsApp met het merk en type van de ketel, de druk koud en warm, een foto van de leiding van het overstortventiel als die druppelt, en je postcode. Ik werk op afspraak, 08:00-16:00, zeven dagen per week. Blijkt het vat in orde, dan zoeken we naar het lek, en bij cv-ketel storing lees je hoe een bezoek verloopt.

Ruik je gas? Verlaat de woning en bel buiten 0800 9009. Gaat een CO-melder af of vermoed je koolmonoxide? Zorg dat iedereen naar buiten gaat en bel 112.